Bilgi Zamanı

Çatlak Nedir Hakkında Bilgi

Çatlak Nedir Hakkında Bilgi
17 Haziran 2013 - 11:02 'de eklendi ve 686 kez görüntülendi.

Çatlak Nedir Hakkında Ansiklopedik Bilgi

Çatlak, diyaklaz olarak da bilinir, kayaçlarda görülen kırılgan yapılı ayrılma yüzeyidir. Ayrılma yüzeyi boyunca çok az yer değişimi oluşur ya da hiç oluşmaz. Hemen tüm yüzey kayaçlarında bulunan bu çatlaklar, daha çok dikey doğrultuda olmak üzere değişik yönlere doğru uzanır. Çatlak yüzeyleri düz­gün ve temiz olabileceği gibi, sürtünmeden ileri gelen çizik ya da paralel küçük çizgi izleri de taşıyabilir. Yaklaşık 12 km’den sonra en sert kayaçlar bile basınç altında plastik akma özelliği gösterdiğinden çatla­ma, yer kabuğunun derinliklerine kadar inmez.

Henüz ufalanmamış kayaçlarda çatlak gö­rece önemsizdir. Ama çeşitli etkenlerle (özellikle kireçtaşı gibi çözünebilir kayaçlar­da) ufalanma başladığında çatlak belirginle­şir. Çatlaklar arasından sızan suyun etkisiy­le kayaçların çözünmesi, büyük mağaraların ve yeraltı ırmaklarının oluşumuna yol açar.

Gelişkin çatlak sistemlerinin bulunduğu ya­pılarda taş ocaklarının açılması daha kolaydır.

Genellikle tortul kayaçlarda, birbirine dik ve her biri yatak doğrultusuna düşey ko­numda uzanan, iki çatlak dizisi görülür; dizilerden biri katmanın eğimi yönünde, öteki ise katmanın doğrultusu boyunca uzanır. Çatlaklar arasındaki aralık 2 cm’den birkaç yüz metreye kadar değişir; ardışık katmanlarda ayrılma derecesi, yataktan ya­tağa değişir ve bu bazı durumlarda tortulla­rın kayacın oluşumu sırasındaki sıkışmasına bağlı olarak belirlenir. Korkayaçlarda çatlak oluşumu genellikle düzensizdir. Ama granitte, üst yüzeyde birbirlerine dik olarak biçimlenen iki düşey dizi ve yaklaşık yatay yönde çaprazlanan üçüncü bir dizi oluşumuna sıkça rastlanır; bu çapraz çatlaklar ufalanmadan ileri gelir. Erimiş kayaçlar katmana sokulduğunda, soğumayla birlikte birçok yerde, sütun biçi­minde siller (damar katman) ve dayklar (set) oluşur. Soğuma yüzeyine düşey doğ­rultuda uzanan üç çatlak dizisi, birbirlerini yaklaşık 120°’lik bir açıyla keser. Bunlar, çapları 7-8 cm’yle 6 m arasında değişen çokgen kayaç sütunları oluştururlar; boyutları, derinlik kayacının soğuma hızına bağlı­dır. Kayaç ne kadar hızlı soğursa sütunlar da o kadar küçük olur.

Gerek tortul, gerek magmatik kayaçlarda çatlak oluşumunun temel nedeni kabuk hareketleridir. Bununla birlikte hareketin gerçek kaynağı her zaman kolayca görülemeyebilir: Tortulların pekişmesinin yarattı­ğı büzülme, kristalleşmeyle birlikte düzen­siz küçük çatlakların oluşmasına neden olur. Sıcak korkayaçlann katman içlerine sokulmasından ileri gelen genleşme ve bü­zülmeler de buna neden olabilmektedir. Çatlak ne demek hakkında bilgi aktardık.

Etiketler :
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER