Bilgi Zamanı

Alfabe nedir

Alfabe nedir
22 Mart 2013 - 15:21 'de eklendi ve 1046 kez görüntülendi.

Alfabe nedir, Alfabe hakkında ve tarihçesi bilgisi

Alfabe, abece olarak da bilinir, bir dilin ses bilimlerini ve sesbirim öbeklerini aktaran yazılı göstergeler sistemi. Sözcük, Yunan alfabesinin ilk iki harfi olan alfa ve beta’dan gelmektedir.

Yazıdaki her harf bir sesbilimi aktarmaz, bazen bir harfin bir ya da iki sesbilimi aktardığı da olur. Bazı durumlarda da bir sesbirim için iki harf kullanılır, örneği İngilizcede jevvel (ciuvıl) ve gentle (çentil) sözcüklerindeki ce sesbilimi iki ayrı harfle U,g) gösterilmektedir. Fransızcada chapeau (şapo) ve chaîne (şen) sözcüklerindeki ch harfleri şe sesbirimini verir. İngilizcede scissors (sizırs) sözcüğünde c harfi, paradigm (paradaym) sözcüğünde g harfi okunmaz. Fonetik bir alfabenin kullanıldığı Türkçede “bir sesbirim bir harf’ eşitliği egemendir. Bununla birlikte, ğ harfi genellikle okunmaz ve kendinden önceki ünlüyü uzatır: yağ (yâ), buğday (bûday) örneklerinde görüldüğü gibi.

ibrani ve Arap alfabeleri. Bugün yazıldığı biçimiyle İbrani alfabesi, “kare” yazı olarak bilinen bir alfabeden gelişmiştir. Babil Sürgünü (İÖ 5867-538) sırasında öğrenilen bir Arami alfabesinden türeyen kare yazı, yaklaşık olarak Hıristiyanlığın başlangıç yıllarında standart bir yapıya kavuşturulmuş ve hemen hiç değişmeden günümüze kadar gelmiştir. İbrani alfabesi sağdan sola doğru okunur ve toplam 22 harften oluşur. Harflerin tümü ünsüz olmakla birlikte 4 harf uzun ünlüleri belirtmek için de kullanılır. Öteki ünlü sesler ise, bir ünsüzün soluna, aşağısına ya da yukarısına konulan 16 işaretle anlatılır.

Arami alfabesinden türeyen bir başka yazı sistemi olan Arap alfabesi başlıca iki biçimde gelişti: kûfi yazı ve nesih yazı. Bugün hemen hemen hiç kullanılmayan kûfi yazı, taş ve metal oymalarda, paraların üstündeki kabartmalarda ve Kuran’m el yazmalarında kullanılırdı. Kısa, kalın, dik ve köşeli harfleri olan kûfi yazı, 19. yüzyıla değin hemen bütün İslam ülkelerinde bir süsleme öğesi olarak kullanılmıştır. Çağdaş Arap alfabesinin temeli olan nesih yazı ise, el yazısı olarak kullanılmaya uygun, daha serbest bir yazı biçimiydi. İbrani alfabesi gibi Arap alfabesinin de hemen tümü ünsüzlerden oluşur. Toplam 28 harften yalnızca 3 tanesi (elif, vav, ye) uzun ünlüleri göstermek için kullanılır. Öteki ünlüleri belirtmek için ise 14 işaretten yararlanılır. Bu işaretler, ünsüzleri birbirinden ayırt etmekte kullanıldığı gibi ad ve eylem tümleyeni olarak da kullanılır.

Yunan ve Latin alfabeleri. Yunan alfabesi İÖ y. 1000-900 arasında, büyük bir olasılıkla Fenike alfabesinin gelişmesiyle ortaya çıktı. Ayrıntıdaki farklılıklarından çok yapısal benzerlikleri temelinde, Doğu’da ve Batı’da çeşitli kollara ayrıldı. Bunlardan Doğu’da gelişen İyon alfabesi, zamanla birçok yöresel alfabenin yerini aldı ve İÖ 403’te Atina’nın resmî alfabesi olarak kabul edildi. Yabancıların Yunancayı doğru telaffuz etmelerini sağlayacak üç vurgu işaretinin eklenmesiyle de IÖ 3. yüzyılda ion alfabesi hemen hemen son halini almış oldu. Yunan alfabesinin en önemli dallarından ikisi, Kiril ve Etrüsk alfabeleridir. Kiril alfabesi Rus, Ukrayna, Bulgar, Sırıp ve Biyelorus alfabelerine dönüştü. Etrüsk alfabesi ise Latin alfabesine) kaynaklık etti.

Romalılar önce, Etrüsk alfabesinin 26 harfinden 21’ini aldılar; İÖ 1. yüzyılda Yunanistan’ı fethettikten sonra y ve z harflerini de eklediler. Önceleri i yerine kullanılan/ ve w yerine kullanılan v ise, ayrı birer harf olarak ortaçağda ortaya çıktı. Bir Norman kaynağından gelen w harfinin de eklenmesiyle, Latin alfabesi bugün sahip olduğu 26 harfe ulaştı.

Bir dilin her sesbirimi için yalnızca tek bir simgenin kullanıldığı ideal bir alfabe oluşturmak amacıyla çeşitli çalışmalar yapılmıştır. Bunların en önemlisi, 19. yüzyıl sonlarında geliştirilen Uluslararası Sesbilgisi Alfabesi’dir.

Türklerde alfabe. Türkler tarih boyunca Şamanlık, Budacılık, Müslümanlık, Hıristiyanlık, Maniheizm ve Yahudilik gibi din ve kültürlerle yakın ilişki içinde bulunduklarından, birbirinden oldukça farklı alfabeler kullanmışlardır. 5-6. ile 9-10. yüzyıllar arasında kullanılan Göktürk yazısı, eskiden Germenlerin kullandığı rünik alfabeye benzer. Bu yazının en güzel örnekleri Orhun Yazıtları’nda görülür. 8-15. yüzyıllar arasında kullanılan Uygur alfabesi, Arami alfabesinden türeyen Sogd yazısının son biçimlerinden biridir. Harflerin başta, ortada ve sonda olmasına göre üç ayn biçimi vardır. Türkler, Sogd, Çin, Tibet, Nasturi-Süryani, Mani, Brahmi, Passepa, Arap, Peçenek, Kuman, İbrani, Yunan, Slav, Latin-Slav alfabeleri ve son olarak Latin kökenli yeni Türk alfabesi olmak üzere çok çeşitli alfabeler kullanılmıştır. Bunlar arasında hemen bütün Türk topluluklarınca uzun süre (11. yüzyıldan günümüze değin| kullanılanı Arap alfabesi olmuştur. Farsça, 28 harften oluşan Arap alfabesine p, ç ve j harflerini eklemiş, Osmanlılar da bu harfleri alıp kullanmışlardır. Bu 31 harfe ek olarak Türkçedeki ince g ünsüzünü göstermek için üzerine bir çizgi konan kef, genizsi n ünsüzünü belirtmek için üzerine üç nokta konan kef. son olarak lamelif, hamze, ve h (he) de ayn birer harf olarak düşünülürse, bu sayı 36’ya çıkmaktadır. Osmanlılar’da nesih yazıdan ve nka adh el yazısından başka talik, sülüs, divani, şikeste, liyakat gibi süsleme niteliği önde gelen yazılar da kullanılmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra

26 Haziran 1928’de oluşturulan dil kurulunun hazırladığı alfabe, Atatürk’ün 9 Ağustos 1928 günü İstanbul’da Saraybumu’nda yaptığı konuşmayla halka açıklandı. 3 Kasım 1928 tarih ve. 1353 sayılı Yeni Türk Harflerinin Kabulü ve Tatbikatı adh yasayla da uygulamaya geçildi. 1 Ocak 1929’dan sonra her türlü yazı ve yazışmada yeni Türk harfleri kullanılmaya başladı. Yeni Türk alfabesi 29 harften oluşmaktadır. Türkçenin ses yapısına uyarlanan bu alfabeye Latince-de bulunmayan ç,ı,ö,ü,ş,ğ gibi harfler eklenmiştir.

Etiketler :
HABER HAKKINDA GÖRÜŞ BELİRT

SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER